LogoHG

INLEIDING

1e sheet

Inleiding op thema

Vlak na het Pinksterfeest willen we stilstaan bij wat de Geest in ons allen wil uitwerken:
de vrucht van de Geest: de liefde (als 1 vrucht met vele partjes)

Galaten 5: 22        de vrucht van de Geest   als tegenpool van de werken van het vlees
1 Korintiërs 13: 4-7     de liefde              als weg die nog verder omhoog voert dan de gaven
Jakobus 3: 17        de wijsheid van boven     als tegenpool van het aardse, ongeestelijke, duivelse

Hoe groeit die kostelijke vrucht aan ons leven (zodat hij voor iedereen te plukken is en God erdoor verheerlijkt wordt)? Zie Johannes 15: het principe van vrucht dragen:
wie als rank verbonden blijft aan de ware Wijnstok, wie in Jezus blijft, die draagt veel vrucht.
Vanmiddag zoemen we in op 1 aspect van de vrucht van de Geest: ZELFBEHEERSING.


PREEK

2e sheet

Grondwoorden en betekenissen van zelfbeheersing

Er zijn 2 Bijbelse (Griekse) grondwoorden voor zelfbeheersing:

1)    egkrateia 1317 (zelfst. nw.) /  egkratés 1319 (bijv.nw.) / eg-krateuomia 1318 (ww.)

Galaten 5:22        zelfbeheersing                            1317
(evenals NBV/HSV/WV; SV: matigheid)

Handelingen 24:25    maar toen Paulus sprak over rechtvaardigheid en ingetogenheid     1317
en het toekomstig oordeel, werd Felix bevreesd
            (NBV/HSV/WV: zelfbeheersing; SV: matigheid)

2 Petrus 1:6         schraagt/verrijkt door de kennis de zelfbeheersing,             1317
door de zelfbeheersing de volharding
(evenals NBV/HSV/WV; SV: matigheid)

Titus 1:8        gastvrij, met liefde voor wat goed is, bezadigd, rechtvaardig,
vroom, ingetogen                         1319
(evenals WV; NBV/HSV: beheerst; SV: matig)

1 Korintiërs 7:9    Maar als zij zich niet kunnen beheersen, laten zij dan trouwen        1318
(evenals HSV/WV; NBV: dat opbrengen; SV: onthouden)

1 Korintiërs 9:25    En iedereen die aan een wedstrijd deelneemt, beheerst zich in alles    1318
            (evenals NBV/HSV; WV: ontzeggen; SV: onthouden)


2)    sophron 4369 / sophronos 4367 (bijv. nw.) / sophronismos 4366 (zelfst. nw.)

2 Timoteus 1:7    Want God heeft ons niet gegeven een geest van lafhartigheid,
maar van kracht, van liefde en van bezonnenheid            4366
(evenals NBV/HSV/WV;  SV: gematigdheid)

1 Timoteus 3:2 / Titus 1:8, 2;2, 2:5, 2:6    bezadigd                4369   
(NBV/HSV/WV: bezonnen,
soms: ingetogen; SV: matig)

Titus 2:12                    bezadigd                4367
                        (NBV/HSV/WV: bezonnen; SV: matig)

Bezadigdheid/bezonnenheid wordt blijkbaar verwacht van:         oudsten (3:2 / 1:8),
maar ook van:     oudere mannen (2:2), oudere vrouwen (2:3),
jonge vrouwen (2:5), jonge mannen (2:6) en allen (2:11).


Conclusie: die 2 grondwoorden hebben dus de volgende betekenisnuances en vertalingen:

Zelfbeheersing / beheerst
Bezadigd(heid)
Bezonnen(heid), verstandig(heid)
Matig(heid)/gematigd(heid), ingetogen(heid)
Gedisciplineerd(heid)

De Engelse NIV-vertaling vertaalt consequent met “self-controlled”, terwijl de oudere King James een scala aan vertalingen geeft: “sober”, “temperate” en “discreet”.

Vanuit Van Dale:
“matig”:            maathoudend, sober, een redelijke maat niet te buiten gaand,
terughoudend in het toegeven aan wensen/verlangens
“verstandig”:        van nadenken en inzicht getuigend, doordacht.
“bezonnen”:        bedachtzaam, voorzichtig


3e sheet

Aspecten en definitie van zelfbeheersing

Zelfbeheersing heeft dus 2 kanten/aspecten:

- Verstandig oordeel (grondwoord 2):    (gezond verstand / wijs oordeel)
- op grond waarvan we weten op welke gebieden we onszelf in toom moeten houden
     stelt ons in staat te weten wat we wel of niet moeten doen:
    niet alleen onderscheid tussen goed en kwaad,
maar ook tussen het goede en het beste.

- Innerlijke kracht (grondwoord 1):    
- waardoor we onze hartstochten daadwerkelijk onder controle kunnen houden
 geeft ons de wilskracht om te handelen overeenkomstig het verstandig oordeel


Die twee kanten vullen elkaar aan: samen vormen ze het bijbelse begrip zelfbeheersing

Definitie:     zelfbeheersing =     de aanwending van onze innerlijke kracht,
op basis van een verstandig oordeel,
om onze begeerten onder controle / in toom te houden, zodat we denken, zeggen en doen wat God behaagt.

Noodzaak en terreinen van zelfbeheersing

Zelfbeheersing zorgt ervoor dat we niet zijn overgeleverd aan onze hartstochten en begeerten. Het gaat om een levenshouding/stijl die verstandigheid en bezonnenheid (kalmte en bedaardheid) uitstraalt. Een manier van leven waarin we maat weten te houden, niet bandeloos zijn, maar onszelf beheersen en gedisciplineerd zijn. Dat uit zich in de manier waarop we spreken, consumeren en omgaan met onszelf en anderen.
Deze levenshouding staat in schril contrast met bijv. de levensstijl van de Kretenzen, de inwoners van Kreta, waar Titus werkte als apostolisch afgezant. De cultuur daar was hedonistisch, genotzuchtig en losbandig.
Niet voor niets worden de Kretenzen door Paulus gekenschetst als leugenaars, gemene beesten, vadsige buiken, luie vreters en veelvraten (1:12). Gezien die volksaard roept Paulus de christenen van Kreta op om geheel anders te zijn: bezadigd, beheerst, bezonnen, matig, ingetogen.

Voor ons, Westerse christenen, liggen de parallellen voor het oprapen… Wij leven immers in een zelfde soort hedonistische/genotzuchtige cultuur. Ook voor ons is het zaak om onszelf (in de kracht van de Heilige Geest) te beheersen, zodat we niet ongedisciplineerd zijn of overgeleverd aan onze hartstochten en begeerten, maar onze tong en ons lichaam in toom houden.

Zelfbeheersing is als het ware de muur die ons als gelovigen beschermt tegen onze zondige begeerten/hartstochten/lusten.

Zelfbeheersing is dus nodig omdat:
-    Er zondige begeerten zijn die oorlog voeren tegen onze ziel (1 Petrus 2:11)
-    Deze begeerten ons misleiden (Efeziers 4:22)
-    Deze begeerten ons meeslepen en verleiden tot zonde (Jakobus 1:14)
Deze begeerten komen bovendien niet van buitenaf, maar van binnenuit (al kunnen ze wel van buitenaf geprikkeld worden): ze leven in ons eigen vlees!


4e sheet

Zelfbeheersing gaat overigens niet alleen over onze lichamelijke lusten en begeerten; we moeten ook zelfbeheersing uitoefenen over onze gedachten, woorden en gevoelens.

Vanmiddag bekijken we daarom 3 terreinen van ons leven waarop zelfbeheersing nodig is:
-    Ons lichaam
-    Onze gedachten (met in het verlengde daarvan: onze woorden)
-    Onze gevoelens


5e sheet

I    Zelfbeheersing op het gebied van ons lichaam

We worden in de bijbel gewaarschuwd voor de volgende verleidingen op lichamelijk terrein:

a)  teveel eten en drinken

De zonden van de dronkenschap en de vraatzucht, ook wel:
brasserijen en drinkgelagen (Rom. 13:13, Gal. 5:21, 1 Petr. 4:3)
NBV: bras- en slemppartijen / HSV: zwelgpartijen

Onze buik kan ook een afgod zijn! (Fil. 3:19).
Ook in ons eten en drinken zijn we geroepen God te verheerlijken! (1 Kor. 10:31).


b)  te weinig werken / te weinig ontspannen

Te weinig werken:    De zonde van de luiheid (Spr. 6:6-11).
    Maar ook: de zonde van de ongedisciplineerdheid, vooral in geestelijk     leven (bidden, vasten, geven) en omgang met God
(voorbeeld van Jezus: lang opblijven of vroeg opstaan om te bidden)

Te veel werken:    roofbouw op lichaam en verwaarlozing lichamelijke conditie
    door gebrek aan: rust, ontspanning en beweging

6e sheet

c) seksuele zonden / immoraliteit

i    seksueel immorele daden/handelingen:    seksuele gemeenschap los van huwelijk
                                       
        bijbelse termen:
   
- hoererij/ontucht en onreinheid     (let wel:     hoererij is breder is dan prostitutie!)
(komt van porneia, waar ons woord porno van afgeleid is)
(1 Kor. 6:10+18, 7:2, Gal. 5:19, Ef. 5:3, Kol. 3:5, 1 Thess. 4:3, Hebr. 13:4)
    Vliedt de hoererij     (neem een voorbeeld aan Jozef!)
    Dit wil God: uw heiliging; dat gij u onthoudt van hoererij
    Het huwelijk zij in ere bij allen en het bed onbezoedeld

    - wellust en losbandigheid
        (Rom. 13:13, Gal. 5:19, 1 Petr. 4:3)

ii    seksueel immorele gedachten    onreine gedachten koesteren                                        deze vinden hun oorsprong vaak in:   
   
iii    seksueel immorele blikken        begerige blikken  (over ons kijken straks meer)
(Matt. 5:28: wie een vrouw aanziet om haar te begeren, heeft in zijn hart reeds echtbreuk gepleegd)

Voorbeeld Job 31:1     een verbond met zijn ogen gesloten om geen maagd aan te zien
Voorbeeld Grandia:    ik en mijn huis / mijn buis / mijn muis zullen de Here dienen

iv    seksueel immorele taal        suggestief taalgebruik, schuine moppen,
                        dubbelzinnige of platvloerse taal (Ef. 5:4)


Kortom:

We weten en geloven dat ons lichaam een tempel van de Heilige Geest is.
Dat mag en moet dan ook tot uiting komen in hoe we met ons lichaam omgaan:
-    qua eten en drinken
-    qua werken en rusten
-    qua seksualiteit


7e sheet

II    Zelfbeheersing op het gebied van onze gedachten (en woorden)

Doel: ons in onze gedachten alleen bezighouden met dingen die aanvaardbaar en welgevallig zijn voor God.   
Enerzijds: het weigeren van zondige gedachten.
Anderzijds: het richten van onze gedachten op wat goed en welbehaaglijk is voor God.


Mogen de woorden van mijn mond en de overleggingen van mijn hart U welgevallig zijn,
o HERE, mijn rots en mijn verlosser (Ps. 19:15)

Bedenk: al wat waar, al wat waardig, al wat rechtvaardig is, al wat rein, al wat beminnelijk, al wat welluidend is, al wat deugd heet en lof verdient (Fil. 4:8)

Behoed uw hart boven al wat te bewaren is, want daaruit zijn de oorsprongen des levens (Spr. 4:23) --> Geldt niet alleen voor ons hart, maar in het bijzonder voor ons gedachteleven

8e sheet

Opdracht :     de toegangspoorten tot ons gedachteleven bewaken: onze OGEN en OREN.
Wat we zien, lezen of horen bepaalt grotendeels wat we denken.
En wat we denken bepaalt vaak weer wat we zeggen!!!

Ons hart en onze gedachten bewaren begint met: het bewaren van onze ogen en oren.
Dus:

Waar kijk je naar?
-    in het echte leven        - in reclames, advertenties
-    in films of boeken        - in media (kranten, tijdschriften, tv, internet)

Waar luister je naar?
-    Stel je je open voor roddel, kwaadsprekerij, laster of negatieve kritiek op anderen?
-    Stel je je open voor onware of onwaardige gedachten bij jezelf?


Ons spreekwoord zegt niet voor niets:
Waar je mee omgaat (en waar je je voor open stelt), daarmee wordt je besmet!

Het bewaren van je ogen en oren (en daarmee je gedachten) betekent daarom soms ook: bepaalde verzoekingen vermijden of zelfs ontvluchten:
- o mens Gods, ontvlucht deze dingen (1 Tim. 6:11)
- de schrandere ziet het onheil en bergt zich (Spr. 27:12)
       
Dat vraagt om waakzaamheid en nuchterheid, om verleidingen te vermijden of ontvluchten:
opdat begeerten (op seksueel of materieel gebied) niet worden opgewekt.


9e sheet

III    Zelfbeheersing op het gebied van onze gevoelens

Er zijn 2 soorten gevoelens die we moeten leren beheersen:
a) ‘explosieve’ gevoelens, waarmee we anderen beschadigen/verwonden;
b) ‘implosieve’ gevoelens, waarmee we onszelf beschadigen/verwonden.


10e sheet

a) ‘explosieve’ gevoelens, waarmee we anderen beschadigen/verwonden:

i    een onbeheerst humeur
vaak gepaard gaand met uitingen van ongeduld, ergernis of irritatie

ii    uitbarstingen van toorn, driftbuien, woedeaanvallen, heftigheid,  
vaak gepaard gaand met schelden, tieren, vloeken     (Gal. 5:20, Ef. 4:31, Kol. 3:8)

11e sheet

b) ‘implosieve’ gevoelens, waarmee we onszelf beschadigen/verwonden:

i    haat                1 Joh. 2:9+11, 3:15, 4:20

ii    wrok en bitterheid        Ef. 4:31, Hebr. 12:15, Jak. 3:14

iii    zelfmedelijden

Dit zijn gevoelens die vaak onder de oppervlakte sluimeren en ons geestelijk leven aantasten als een langzaam voortwoekerend gezwel.
Ze hebben één ding gemeenschappelijk: ze zijn op onszelf gericht en ze zetten onze gekrenkte trots, onze teleurstellingen en onze gebroken dromen op de troon van ons hart, zodat die onze ‘afgoden’ worden.
Vaak kiezen we ervoor om dit soort gevoelens ruimte te geven, terwijl we weten (of mogen weten) dat God alle dingen (ook de hele moeilijke) doet medewerken ten goede van wie Hem liefhebben en dat niets ons kan scheiden van zijn liefde.


Afronding en conclusie

Soms lopen we het gevaar anderen te veroordelen vanwege een gebrek aan zelfbeheersing op terreinen waar wij zelf geen problemen hebben. Maar… de een is gevoelig voor drank, de ander voor porno. De een is geneigd tot vraatzucht, de ander tot woedeuitbarstingen. Wie zich lichamelijk prima kan beheersen, heeft wellicht weer te kampen met wrok of zelfmedelijden. Laten we dus nooit vergeten dat ieder van ons (dus ook wijzelf) onze eigen zwakke plekken hebben. Dat zal ons mild stemmen jegens anderen. Laten we hard en gedisciplineerd zijn voor onszelf en mild en zachtmoedig jegens anderen. Wie meent te staan, zie toe dat hij niet valle! (Gal. 6:1, 1 Kor. 10:12).


12e sheet

We gaan afronden:
Zelfbeheersing leert ons JA te zeggen tegen hetgeen we behoren te doen en NEE te zeggen tegen hetgeen we niet behoren te doen.

Zelfbeheersing helpt ons ook om VRIJ te zijn. En ware vrijheid is niet (alleen): “kunnen doen wat je wilt”, maar ook: “kunnen laten wat je wilt”.


13e sheet

Dat is een groei- en leerproces. En ieder van ons heeft daarin dus zijn eigen terreinen van strijd, waar groei in zelfbeheersing nodig is. Vaak wijst de Geest ze wel aan.
Grondige kennis van Gods Woord is daarbij heel belangrijk: op grond daarvan zullen we in staat zijn om tot een verstandig oordeel te komen, zodat we weten:
1)    waar we in zelfbeheersing tekort schieten,
2)    wat onze zwakke plekken zijn en
3)    waar waakzaamheid geboden is.

Niet om vervolgens in eigen kracht tegen die verleidingen of begeerten te gaan vechten, maar om van de Geest de innerlijke kracht te ontvangen die nodig is om. Onderwerping aan het gezag van Jezus is daarbij cruciaal. Door overgave aan Hem, krijgt de vrucht van de Geest (Jezus’ eigen leven) in ons gestalte!
Vergeet dus niet: zelfbeheersing is een vrucht van de Geest. Het is niet iets wat krampachtig door ons zelf ge/bewerkt moet worden, maar iets wat ons ten diepste wordt geschonken door de Geest, vanuit onze verbondenheid (als ranken) met Christus (de wijnstok).

Hoe meer we groeien in de genade van de zelfbeheersing, hoe meer vrijheid we zullen ervaren. Laten we ons ook realiseren dat onze wil krachtiger wordt, naarmate we meer gehoorzaam zijn. Hoe meer we ‘nee zeggen’ tegen begeerten, hoe meer we ook nee kúnnen zeggen. Om dit te ervaren moeten we volhouden, ook bij mislukkingen. Die laatste horen nu eenmaal bij het leerproces van discipelschap.

Laten we God verheerlijken door veel vrucht te dragen, óók in een beheerste, bezonnen en gedisciplineerde levensstijl! God heeft ons immers gegeven een Geest van liefde, van kracht en van bezonnenheid en zelfbeheersing!

Amen.