LogoHG

Introductie thema: ‘Hoe gaat het eigenlijk (in de kerkdienst)? 4 – De sacramenten: Doop en Avondmaal


Dia1

Dit seizoen is in de herv. gemeente het jaarthema ‘Hoe gaat het eigenlijk?’ En u voelt, dat is een thema waarin veel zorg, veel aandacht zit. Vandaar dit plaatje op de schermen. ‘Hoe gaat het eigenlijk?’ Dat gaat over God die naar ons omziet, wij die naar elkaar mogen omzien, en de opdracht die we krijgen naar de wereld om te zien.

Dia2

Daar gaan we het dit seizoen over hebben. Maar omdat de afgelopen weken nog niet iedereen terug was van vakantie, ben ik begonnen met wat ‘vingeroefeningen’ rond dit jaarthema. En dan wat meer toegespitst op de vraag ‘Hoe gaat het eigenlijk in de kerkdienst?’ Wat gebeurt er nou precies als we als gemeente samenkomen?

Dia3

Al die verschillende onderdelen van ‘de liturgie’ wat betekenen die eigenlijk? In de afgelopen weken hebben we het zo gehad over het begin van de kerkdienst, de lezing van de wet, de Schriftlezing en de verkondiging van het Evangelie. En vanmorgen gaan we het hebben over de sacramenten: Doop en Avondmaal.

Dia4

Kinderpreekje.
Jongens en meisjes, fijn dat jullie er vanmorgen allemaal weer zijn. Ik moet jullie vanmorgen iets vertellen. Vorige week is er bij ons voor het huis namelijk iets heel vreemds gebeurt. Misschien dat Milan, Eva, Sam en Floor het wel gezien hebben… Wat is er vorige week voor ons huis gebeurt…? Nou, er stopte een ambulance - een heel speciale: de dierenambulance – en er stapten drie mensen uit die ambulance. En één van hen – een mevrouw – die trok toen een speciaal waterdicht pak aan…
En weet je wat ze toen deed, toen stapte ze met dat speciale pak zomaar in het slootje voor ons huis, hier naast de kerk! Want wie zaten er dat slootje? Twee kleine eendjes. Die waren hun mamma kwijt. En toen kwam de mevrouw ze redden. Ze liep met dat speciale waterdichte pak door de sloot totdat ze bij de eendjes was. En weet je wat ze toen deed, toen pakte ze die eendjes en liet ze zomaar in haar trui naar binnen glijden. Zo, daar zaten ze lekker warm en veilig.
Want, jongens en meisjes, kleine eendjes en andere kuikens zitten graag heel dicht tegen hun mamma’s aan. Lekker warm en veilig. Kijk maar op de foto. Dat is een kuikentje van een Fuut en die zit lekker warm onder de vleugels van z’n mamma. Nou, jongens en meisjes, zo is het nu ook in het geloof. Daarom hebben we net dat lied gezongen: ‘Ik zag een kuikentje dat bij zijn moeder zat, onder haar vleugels waar het veilig zat, tegen regen, tegen zonneschijn. Heer, zo wil ik bij U zijn.’
Bij de Here God mogen we ook schuilen. Hoe klein we nog zijn. En daarom worden in onze kerk ook de babytjes gedoopt. Dan zegt de Here God tegen hen: ‘Al ben je nog zo klein, jij mag ook al bij Mij horen. Jij mag ook al bij mij schuilen.’ En daarom vieren we volgende week het Avondmaal. Dan staat er een grote tafel in de kerk met allemaal stoelen. En dan komen de grote mensen naar voren. En dan zegt de Here God tegen hen: ‘Ook jullie mogen bij mij schuilen.’

Dia5

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, broers en zussen,
Ik wil deze preek beginnen door eerst samen met u naar een filmfragment te kijken: https://www.youtube.com/watch?v=0HUf68gFGEE

Dia7

De filmliefhebbers onder ons zullen dit fragment vast al eens eerder gezien hebben. Het is de openingscene van de bekende oorlogsfilm ‘Saving Private Ryan’ / ‘De redding van soldaat Ryan’. En daarin zien we die private, die soldaat Ryan - nu een oude oorlogsveteraan van eind 70, begin de 80 - één van de tweede wereldoorlog begraafplaatsen in Normandië bezoeken.
Hij loopt daar langs die onafzienbaar lange rijen witte kruisen. Tot hij het graf gevonden heeft waar hij naar zocht. Het graf van captain John Miller. En als hij dat graf gevonden heeft, zakt hij op z’n knieën. En dan zoomt de camera in op z’n ogen. En dan zien we in die ogen de herinneringen terugkomen aan die verschrikkelijke gebeurtenis toen: de landing in Normandië.

Het zijn gruwelijke herinneringen. Want als we vanaf het punt waar we nu gestopt zijn de film verder zouden kijken, dan zouden we die landing bij Normandië meemaken zodat het destijds echt geweest moet zijn. Daarom is deze film ‘Saving private Ryan’ ook zo bekend geworden. Het is zo ultra realistisch gefilmd dat je het gevoel hebt dat je er zelf bij bent.
We zien captain Miller en z’n mannen in de laatste minuten voor hun landingsvaartuig het strand bereikt. Soldaten kotsen van de spanning. Je kunt hun doodsangst haast ruiken. En dan is het zover: de klep van het landingsvaartuig gaat naar beneden, ze stappen vrijwel onbeschermd een hagel van mitrailleurvuur binnen, in enkele seconden is de helft al dood.

En dat is nog maar het begin. Dan moeten ze het strand nog over. De overgebleven mannen met captain Miller voorop rennen, kruipen en graven zich een weg naar de beschutting van de duinen. Onderweg proberen ze gewonde kameraden nog te helpen. Maar - gewond of niet - in dat hellevuur op het strand wordt iedereen letterlijk aan flarden geschoten.
Het is allemaal zo ultra realistisch en van dichtbij gefilmd dat het net is of je er zelf bij bent. En na dat heftige begin ontvouwt zich dan het eigenlijke verhaal van de film. Op ware gebeurtenissen gebaseerd. Die bijzondere reddingsoperatie die tijdens WO II in gang werd gezet om één gewone soldaat, private Ryan, op te sporen en naar huis te brengen.

Private Ryan was namelijk de enige overlevende van drie broers. In de film zie je hoe zijn moeder te horen krijgt dat haar twee andere zonen gesneuveld zijn. Alleen Ryan is nog in leven. En dan besluit de legerleiding dat het genoeg is. Dat deze vrouw niet ook haar laatste zoon nog mag verliezen. Dat Ryan van het front gehaald en naar huis gebracht moet worden.
Er is alleen één probleem. Ryan zit bij de luchtlandingstroepen. Bij de aanval op Normandië is zijn divisie te ver landinwaarts gedropt. Hij bevindt zich dus achter de Duitse linies. En dus krijgt captain Miller met z’n mannen de opdracht om Ryan op te gaan sporen. En moet dat groepje soldaten zich – op zoek naar Ryan - dwars door de Duitse linies heen vechten.

Dia8

In de film zie je dan ook hoe de één na de andere soldaat van dit groepje het leven laat. Aan het einde – ze hebben Ryan dan inmiddels gevonden – wordt ook captain Miller geraakt. En in z’n laatste stervende momenten zegt hij dan tegen Ryan: ‘Earn this!’ ‘Verdien dit’. Met andere woorden: ‘Leef je leven zo dat het offer van ons leven niet voor niets is geweest.’
Tenslotte sluit de film af met weer een shot van dat oorlogskerkhof in Normandië. Veteraan Ryan zit nog steeds geknield bij het graf van captain Miller. En tussen z’n tranen door horen we hem dan zeggen: ‘Ik heb het echt geprobeerd. Ik heb echt geprobeerd als een goed mens te leven. En ik hoop dat het – tenminste in uw ogen - toch genoeg geweest is!’

Dia9

Broers en zussen, waarom dit verhaal? Waarom begin ik een preek over de sacramenten nou met zo’n fragment uit een gruwelijke oorlogsfilm? Wel, omdat ik die private Ryan die daar neerknielt dat bij witte grafkruis en opeens mee teruggenomen wordt in de tijd eigenlijk een heel goed beeld vindt van wat er met ons gebeurt als we sacramenten vieren.
Ryan beleeft dat verhaal opnieuw. Zelf heeft hij die captain Miller eigenlijk maar heel kort gekend. Maar via de verhalen van anderen heeft hij uiteindelijk begrepen wat die captain Miller en zijn mannen allemaal voor hem gedaan hebben. Hoe ze letterlijk hun leven voor hem opgeofferd hebben. En Ryan beseft dat hij daar alles in z’n leven aan te danken heeft gehad.

En, broers en zussen, dat is nou ‘gedenken’ in z’n Bijbelse betekenis. Als de Here Jezus in Lukas 22:19 bij het uitdelen van brood en wijn aan zijn discipelen zegt ‘Doe dit telkens opnieuw om Mij te gedenken’ dan gaat het dus om zo’n manier van terugdenken. Dat je het verleden herbeleeft in het heden en daardoor anders in het leven komt te staan.
Dat is ‘gedenken’ in de Bijbel. En die manier van gedenken speelt zowel bij de viering van het Heilig Avondmaal als bij de bediening van de Heilige Doop een rol. Want zowel bij de Doop als bij het Avondmaal zijn er van die zichbare symbolen die heel tastbaar – bijna filmisch haast - dat verhaal van Jezus’ lijden en sterven in onze herinnering naar boven willen roepen.

Dia10

Als de voorganger bij de viering van het Heilig Avondmaal heel zichtbaar dat brood breekt en de wijn in de beker giet, dan denken we aan dat kruis waaraan de Here Jezus gehangen heeft. En dan beseffen we: ‘Daar is Jezus’ lichaam verbroken. Daar werd zijn bloed vergoten. Daar heeft Hij geleden en is Hij gestorven. Zodat ik werkelijk in vrijheid zou kunnen leven.‘
Nog veel meer dan bij de landing in Normandië is toen de beslissende slag tegen de macht van het kwaad geslagen. Jezus’ dood aan het kruis is eigenlijk de grote D-day in de wereldgeschiedenis. Toen heeft Hij zijn leven voor ons willen geven. En brood en die wijn tijdens het Avondmaal roepen dat verleden weer naar boven. Zodat we het herbeleven in het heden.

En misschien iets minder duidelijk gebeurd dat ook in de doop. Want dat water van de doop is een symbool met steeds diepere lagen erin. Het is het levende water van Gods Heilige Geest waardoor ons leven gereinigd wordt van zonde en we nieuwe kracht mogen ontvangen. ‘Maar’ zegt Paulus in Rom. 6: ‘dat water van de doop verwijst ook naar Jezus’ dood.’
‘Het is ook het donkere water van de doodsrivier waarin Hij voor jou en mij onder moest gaan. ‘Weten jullie niet’ schrijft Paulus in Rom. 6: ‘dat wie gedoopt zijn in Jezus Christus zijn gedoopt in zijn dood? We zijn door de doop in zijn dood met Hem begraven opdat – zoals Christus door de macht van de Vader uit de dood is opgewekt – een nieuw leven te leiden.’

Dia11

Voelt u? Weer wordt dat verleden van Jezus’ dood en opstanding naar voren gehaald omdat het een heel nieuw licht werpt op het leven dat we nu mogen leiden: ‘Weten jullie niet…’ zegt Paulus. Zo helpt hij zijn luisteraars in Rome om opnieuw te gedenken. De dood en opstanding van de Here Jezus zo te gedenken dat ze er kracht uit putten voor het heden.
En, broers en zussen, nou vroeg ik me af: ‘Beleven we dat nu ook zo in ons geloofsleven? Zijn die sacramenten voor ons inderdaad zo’n krachtbron geworden waardoor we – iedere keer als we een Doop- of een Avondmaalsdienst mee mogen maken -  weer met nieuwe energie de draad van het geloof in ons dagelijks leven oppikken? Leven we daar werkelijk uit?’

Want daar zit ook een duidelijk verschil met die film ‘Saving Private Ryan’. Aan het eind van die film zegt die stervende captain Miller: ‘Earn this!’ ‘Verdien dit! Leef zo dat je ons offer waard bent geweest.’  En later zie je Ryan als een oude man bij dat graf knielen. En dan horen we hem – toch onzeker – zeggen: ‘Ik heb het echt geprobeerd. Om een goed mens te zijn.’
En iets van die opdracht zit ook in de viering van de sacramenten. Om – juist vanuit dat offer van de Here Jezus voor ons – op een andere manier verder te leven. Vooral in Romeinen 6 kun je dat heel duidelijk merken. ‘Laat de zonde niet langer over je heersen! Geef niet toe aan zijn begeerten.’ Ook Paulus benadrukt dat de doop consequenties heeft voor ons leven.

Maar tegelijk kun je bij Paulus merken dat dat nieuwe leven veel meer is dan alleen maar een opdracht. Het is ook en vooral een belofte, een nieuwe werkelijkheid die je binnen mag gaan, een nieuw leven wat je in Jezus Christus zomaar wordt geschonken. Zo zegt hij dat in vs. 11 ‘Zo moet u ook uzelf zien: dood voor de zonde maar in Christus Jezus levend voor God.’
Want anders dan captain Miller en zijn mannen is de Here Jezus niet dood maar Hij leeft. In en door de sacramenten komt Hij juist als de levende naar ons toe. Want in de doop sterven we niet alleen met Jezus maar staan we ook met Hem op. En ook al denken we bij de viering van het Avondmaal aan Jezus’ lijden en sterven, daarmee is het nog geen dodenherdenking.

Dia12

Jezus is niet dood maar Hij leeft. Juist tijdens de viering van de sacramenten komt Hij als de levende naar ons toe. Zegt Hij tegen ons: ‘Hier mag jij nou uit leven. Uit wat Ik voor jou gedaan hebt. Want Ik ben niet alleen voor jou gestorven. Ik ben voor jou ook opgestaan. En door mijn Geest wil Ik je in de kracht van dat nieuwe, eeuwige leven laten delen. Leef uit Mij.‘
En, broers en zussen, laat ik dat deze preek nou wat praktisch proberen af te ronden: wat kun je daar voor jezelf nou aan hebben, als je als gemeentelid een Doop-  of Avondmaalsdienst meemaakt? Wat mag je daar nou van verwachten? Wat hoor je daar nou bij te voelen, te beleven en te denken als in de kerkdienst de sacramenten gevierd worden?

Nou, laat ik er vooral dit van zeggen: ‘Juist als we de sacramenten vieren, dan hoeft er even helemaal niks. Dan hoef je zelfs niet iets heel speciaal te denken, te voelen of te beleven. Want door het sacrament wil de Here Jezus onze aandacht nou even bij onszelf en bij wat wij allemaal moeten wegtrekken. En in plaats daarvan onze aandacht richten op Hem.’
Juist als er gedoopt wordt of we het Avondmaal vieren hoeft er dus eigenlijk even helemaal niets. Je mag het over je heen laten komen. Je mag het simpelweg in geloof aanvaarden wat de Here Jezus door dat sacrament tegen je zegt. En laat ik het dan nog wat concreter proberen te maken. Wat de Here Jezus tegen je zegt als er gedoopt wordt en we Avondmaal vieren.

Als je aan de Avondmaalstafel zit en je het brood en de wijn aangereikt krijgt, dan zegt de Here Jezus tegen je: ‘Mijn liefde en genade is er ook voor jou. Daar hoef je niet aan te twijfelen. Even tastbaar als je dit stukje brood en deze beker met wijn ontvangt, geef Ik mezelf aan jou. Net zoals dit brood en deze wijn je lichaam binnengaan, wil Ik met mijn Geest in je wonen.’
En als er gedoopt wordt en je ziet daar een kindje wat er nog totaal niets van begrijpt en het mag toch het teken van de doop ontvangen, dan zegt de Here Jezus tegen je: ‘Zo was Ik er ook al aan het begin van jou leven. Toen stond Ik ook al voor jou klaar om je in heel je verdere leven te omringen met Mijn liefde, Mijn genade en de kracht van Mijn Heilige Geest.’

Dia13

‘Ik was er al toen jij nog niks van Mij wist. Ik ben gebleven – ook in de momenten dat jij niks van Mij wilde weten. En nu ben Ik er nog steeds. Mijn liefde voor jou is nog even sterk als toen je nog maar net geboren was. En alles wat jij niet in huis hebt – aan geloof, aan hoop en aan liefde – dat wil Ik je nu geven. Want Ik leef. En door mijn kracht mag jij ook leven!’
Voelt u het verschil, broers en zussen, voelt u het verschil met ‘Saving Private Ryan’? ‘Earn this!’ zei captain Miller en hij blies de laatste adem uit. ‘Verdien het! Dit offer wat wij voor jou gebracht hebben.’ Maar Jezus Christus zegt: ‘Live this! Leef dit! En Ik blaas je mijn adem in, de kracht van Mijn Heilige Geest. Leef uit Mij. Leef uit wat Ik voor jou gedaan heb.’
Amen.